Afyonkarahisar kültür ve tabiat varlığı Ağzıgüzel inleri


İlçesi: Bayat
Kasabası: Bayat
Mevkii: Bayat-Derbent köyü yolu
Konumu: Derbent köyünün 2200 m kuzeybatısı, Bayat-Derbent yolunun kuzeyinde bulunan Elicek inlerinin 1200 m kuzeyinde yer almaktadır.
Grubu: Arkeolojik Sitler
Nasıl Ulaşılır? Bayat-Derbent yolu ve bu yoldan itibaren Ağzıgüzel İnlerine kadar toprak yoldan

Bayat ilçesi ile Derbent köyünün Ceritli Mahallesi arasında Elicek İnleri’nin kuzeyinde yer almaktadır. Roma Dönemi’ne ait 5 mezar odası ile bunlara yakın bir alanda 1 adet kilise ve çok sayıda kaklık bulunmaktadır. Ağzıgüzel İnleri adını mezar odalarından bir tanesinin dış cephe süslemelerinin güzelliğinden almaktadır. Mezar odalarının bulunduğu alanın etrafı günümüzde tarla olarak kullanılmaktadır. Mezar odalarının giriş kapıları birbirinden farklı biçimlerde yapılmış olup bu farklılık tavanlarda da gözlenmektedir. Hem tonoz, hem beşik tonoz hem de üçgen kırma tonoz tavan olarak yapılmıştır. Bu farklılık tekne mezarların yapımında da gözlenmektedir.
1 nolu mezar odasına dikdörtgen niş içinde yer alan oval niş içerisine oyulmuş dikdörtgen kapıdan girilmektedir. Tonoz tavanlı olan mezar odasının sağ ve solunda birer kemerli tekne mezar, sağ ve solda zeminde tekne mezar ve cephede sedir mezar bulunmaktadır.
2 nolu mezar odasına zeminden yaklaşık 2 m yukarıda bulunan dikdörtgen giriş kapısından girilmektedir. Sağda ve solda zeminde mezar odasına dikey 2 tekne mezar, cephede kemerli tekne mezar ve kemerli tekne mezarın önünde bu mezara paralel ve aynı seviyede 1 tekne mezar olmak üzere 4 adet mezar vardır. Kırma üçgen çatılı olan mezar odasının içerisinde Nallı Kaya Mezar Odaları’ndakine benzer kazıma süslemeler yer almaktadır. 2 nolu mezar odasının giriş kapısının sol alt bölümünde yarım bırakılmış bir mezar odası girişi vardır.
3 nolu mezar odasına kısmen tahrip olmuş dikdörtgen biçiminde giriş kapısından girilmektedir. Beşik tonoz tavanlı olan mezar odasında solda 2, sağda 2 ve cephede 1 olmak üzere 5 adet mezar vardır. Mezarlardan soldaki 2 tane, cephedeki ve cephenin yanındaki mezarlar kemerli tekne mezar olarak yapılmış olup giriş kapısının hemen sağındaki mezar sedir mezar olarak yapılmıştır. Kemerler arasında baklava dilimi biçimli kabartma süslemeler yapılmıştır. Mezarların tekne iç kısımları kırılarak tahrip edilmiştir. Cephe mezarın kemer iç kısmında yer alan kabartma tahrip edilmiştir. Toprakla dolu olan zeminde de tekne mezarlar olması ihtimali vardır.
Ağzıgüzel İnleri?ne adını veren Roma Dönemi’nde yapılmış olduğu tespit edilen 4 nolu mezar odasının dış cephesinde geometrik kabartma süslemeler yer almaktadır. Üçgen kırma tonoz tavanlı olan mezar odasının içinde sol ve sağda birer, cephede 1 tane olmak üzere 3 adet mezar yer almaktadır. Mezar odasının dışında girişin sağında ve solunda birer mezar daha olduğu anlaşılmaktadır. Kemerli mezarların tekne iç kısımları tahrip edilmiştir. Mezarlıkların bulunduğu kayalıkların üst kısmında çok sayıda kaklık burada Frigler?in varlığını göstermektedir.
Mezar odalarının giriş kapıları yön olarak incelendiğinde; 1 nolu mezar odası kuzeybatıya, 2 nolu mezar odası batıya, 3 nolu mezar odası güneybatıya, 4 nolu mezar odası ise güneye bakmaktadır.
Bu 4 mezar odasının dışında mezar odalarının bulunduğu kayalık ile kilisenin arasında 5 nolu mezar odası yer almaktadır. Diğer mezar odalarından bağımsız olarak yapılmış olan dikdörtgen niş içerisine oyulmuş dikdörtgen biçimli giriş kapısından girilen bu mezar odası tandır tavan biçimlidir. Mezar odasının kapısının bulunduğu duvar düz, tavan ve diğer duvarları oval olarak yapılmıştır. Giriş solunda ve cephede zemine oyulmuş birer tekne mezar mevcuttur. Giriş önü ise hafifçe oyularak çocuk mezarı yapılmıştır.
Ağzıgüzel İnleri?nde mezar odalarının arkasında kalan yamaçlarda giriş kısmı batıya bakan bir kilise yer almaktadır. 5 nolu mezar odası ile kilise arasındaki alanda yine Frigler?in varlığını gösteren çok sayıda kaklık yer almaktadır. Kilise tonoz tavanlı, tek nefli, tek apsisli olarak yapılmış olup giriş kısmı ve sağ duvar üst kısmı kısmen kırılarak tahrip edilmiştir. Apsisin solunda yer alan nişin yanında bir kısmı apsisin bulunduğu bölümde, bir kısmı da nefin bulunduğu bölümde olacak şekilde yapılmış küçük bir bölüm vardır. Apsisli bölüme 3 kemerli bir bölümden geçilmektedir. Ancak kemerleri oluşturan sütunlar kırılarak tahrip edilmiş olup sadece izleri kalmıştır. Apsisli bölüm solunda yer alan payenin nefe bakan yüzünde Malta haçı olduğu düşünülen ve aşı boya ile yapılmış süsleme izleri mevcuttur. Kilisenin bulunduğu kayalığın üst kısmı incelendiğinde ise burada da çok sayıda kaklık olduğu görülmüştür.
Çevrede kaçak kazı gözlemlenmesi, insan kaynaklı tahribatın süregeldiğini göstermektedir.
Ağzıgüzel İnleri; Elicek İnleri?ne ve Bayat?a yakın olması, Bayat ilçesi ile Kemerkaya sınırları içerisinde bulunan Yedikapılar ve Sülün?ün Öreni arasındaki yol üzerinde bulunması bakımından önemlidir.
Ağzıgüzel İnleri?nde mezar odalarının ve kilisenin bulunduğu Ağzıgüzel İnleri?nde yer alan mezarlar Roma Dönemi?ne, kilise ise Bizans Dönemi?ne aittir. Kayalıkların üzerinde çok sayıda ve değişik formlarda yapılmış olan kaklıklar Hitit veya Frig varlığını ispatlamaktadır.

Kaynak: frigvadisi.org, T.C. Afyonkarahisar Valiliği, Acil Durum Yönetimi ve Bilgi İşlem Merkezi (ADUYBİM), Afyonkarahisar Özel İdaresi