Ayrışma


 Ayrışma nedir, Ayrışma hakkında bilgi, Ayrışma anlamı, Ayrışma ödevi, Ayrışma konu anlatımı, Ayrışma detaylı bilgiler sayfanın konularıdır.

AYRIŞMA a. Ayrışmak eylemi. —Dilbil. Kökensel olmayan bir kopukluğun sonucu olan sözcüksel değişiklik. (Ayrışma, genellikle ilk ünlünün, ondan önce gelen tanımlıkla karıştırılmasından kaynaklanır: örn. türkçedeki birtakım [elbise] > birtakım [insanlar].) —Fiz. Gaz ayrışması, bir gaz karışım bileşenlerinin efüzyon yoluyla ayrılması. —Fizs. kim. Belirli bir sıcaklık ve basınç altında, kimi bileşiklerin bozunma ürünleriyle bir arada tutulmasından doğan sınırlı ve tersinir bozunma tepkimesi. (Ayrışma tepkimeleri kimyasal dengeler oluşturur. Dolayısıyla bu yolla oluşan sistemler, genel denge yasalarına uyar.) || Ayrışma basıncı, katı bir bileşiğin en azından biri gaz olan bozunma ürünlerinden doğmuş heterojen bir sistemde, verilen T sıcaklığı için dengedeki gaz fazın buhar gerilimi. || Ayrışma değişmezi, bir bileşiğin kimyasal ya da elektrolitik ayrışma dengesi konusunda kütle etkisi yasasınoa verilen değişmez. (Ayrışma ürünlerinin etkinliği kesrin payında yer alır. Bu değişmez kararlılığın bir ölçütüdür, çünkü bu oranın değeri ne kadar düşükse, bileşik o kadar kararlıdır.) || Ayrışma katsayısı, ayrışan molekül sayısının, toplam molekül sayısına oranı. (Bu oran Raoult yasalarıyla belirlenir.) || Elektrolitik ayrışma, çözünmüş bir maddenin moleküllerinden bir bölümünün iyonlarına ayrılmasını sağlayan elektrokimyasal süreç. || Suyla ayrışma, HİDROLİZ’in eşanlamlısı.
—Hidr. bağl. Ayrışma özelliği, taşıma ya da dökme sırasında, bir betonun en iri tanelerinin, darbe ya da titreşim etkisiyle birbirinden ayrılarak, alt bölümde toplaşma eğilimi.
—Jeomorfol. ve Yerbil. Yüzeysel olarak ka-yaçların kimyasal değişimi. (Bk. ansikl. böl.)
—Metalürj. Bir alaşımın çeşitli bölgeleri arasında kimyasal bileşimin farklı olması. —Alaşımın katılaşması sırasında, kimyasal bakımdan heterojen parçaların ayrılması. (Bk. ansikl. böl.) || Tanelerarası ayrışma, alaşımın bazı elementlerinin, belli bir sıcaklıkta tane sınırlarına doğru yayınmaları ve böylece tanelerin özüyle çevresi arasında kimyasal bir bileşim farkı yaratmaları.
—Pedol. Ayrışma kompleksi, toprak ve katlarının belirgin niceliğini gösteren ayrışma ürünlerinin tümü. (Bu ürünler şunlardır: ince parçacıklar, killer ve limonlar; biçimsiz ya da kristalleşmiş demir, alüminyum ve manganez oksihidroksitler; sodyum, kalsiyum ve magnezyum klorürler, sülfatlar ve karbonatlar gibi çözünerek çö-kelen tuzlar.)
—Psik. Kişinin ruhsal birliğinin bozulması, çözülmesi. (Eşanl. DİSOSİYASYON.) [Bk. ansikl. böl.]
—Teknol. Çeşitli maddeler karılarak oluşturulan bir bütünün, birbirinden bağımsız kümeler halinde ayrılması. (Çok sıvı karılmış bir betonun ayrışması sonucunda, beton sütü, kaba kum ve çakıllar belirgin bir biçimde ayırt edilir.) —Yerbil. Ayrışma rengi, yeni oluşmuş kı-rıklarınkinden farklı bir renk veren kimi ka-yaçların yüzeysel bozulması. —ANSİKL. Jeomorfol., Yerbil. ve Pedol. “Ayrışma” terimi, çözülme teriminin içerdiği mekanik parçalanmayı ve hidrotermal kökenli derin değişimleri kapsam dışı bırakan dar bir anlamda ele alınmalıdır. Ayrışmanın temel meteorik etkeni, az ya da çok karbondioksit gazı ile yüklü sudur: böylece, silikatlı kayaçlar bakımından hidroliz, birincil minerallerin bozulmasından ve killi minerallerin ortaya çıkmasından oluşur. Kristalli yapıların, suyun serbest iyonlarınca kimi bağlarının koparılarak yıkımı, doğal olarak iklimsel ortamın etkinliğine göre az ya da çok şiddetlidir; bu nedenle ayrışma tiplerinin yapılışı aşağı yukarı kuşaksaldır. Killi silikatlar veren bisi-yallitleşme (vermikülit ya da smektit türü killerin oluşması) ve monosiyallitleşme (ya da kaolenleşme), gibbsit, boehmit gibi alüminyum hidroksitlerin ya da goethit, hematit gibi demir hidroksitlerin ortaya çıkışıyla belirlenen alitleşme (ya da iateritli ayrışma) türleri ayırt edilir. Bununla birlikte kuşaksallık kavramının ışığında killi minerallerin incelenmesinden çıkarılan paleo-klimatik sonuçlar farklı dirençte mineraller içeren ana kayacın türüne ve silikatlı bileşenlerle temas eden suların süzülme hızını denetleyen mikroakaçlamaya göre büyük farklar gösterir. —Metalürj. Erimiş bir alaşımda, soğuma sırasında çöken ilk kristaller bir dereceye kadar arıdır; oysa çözelti halindeki elementler, katışkılar ya da kalıntılar sıvı halde kalan kütlenin içinde derişir. Bu yüzden en son katılaşan bölgelerin kimyasal bileşimi farklı olur. Ayrışma, gelişimine göre üçe ayrılabilir: makro ayrışıma, mikro ayrışma ve ters ayrışma. Birincisi parça ya da külçe ölçeğinde gerçekleşir; katışkılar, çelik külçesindeki kükürt ve fosfor gibi kütlenin merkezinde toplandığında merkezcil ayrışmadan söz edilir; katı ve sıvı fazlar, bakirli alaşımlardakı kurşun gibi yoğunluk sırasına göre ayrıldıklarında düşey ayrışma ortaya çıkar. Mikro ayrışma, elementlerin yetersiz yayınması yüzünden tanenin içinde kimyasal bir ayrıklık ortaya çıktığında görülür. Bazı durumlarda, alaşımın erime noktasını düşüren elementlerin ya da katışkıların artması nedeniyle ayrışma, parçanın merkezinde değil, dış katmanlarında gerçekleşir; buna ters ayrışma denir.
—Psik. “Ayrışma” terimi (alm. Spaltung), şizofrenide gözlemlenen klinik belirtileri açıklamak amacıyla, 1911’deE. Bleulerta-rafından ileri sürüldü. Bleuler’e göre, zihinsel işleyişin temeli olan çağrışımların zayıflaması, şizofrenide görülen birincil bozukluktur. Düşünce akışındaki bozukluklar, özellikle de kesilmeler, bu hastalığın temel belirtileridir. Tutum bozuklukları, kapanım, hezeyan sendromları ve hastalık gelişiminin özniteliği bile ayrışmaya oranla ikincil bir önem taşır. Bleuler, klinik incelemelerinde ayrışmanın, ruhsal yaşamın her cephesinde bulunduğunu ileri sürdü. Ayrışma, Chaslin’in bu dönemde “uymazlık” terimiyle dile getirdiği (1912) aynı klinik belirtilerini kapsar, ama yalnızca klinik gözlemlere dayanan uymazlıkta bulunmayan ağır bir rahatsızlık fikrini de içerir.