Matbaa Teknikeri mesleği hakkında bilgi


TANIM  

Matbaada yapılacak basım işini tasarlayan ve basım işini son aşamasına kadar yürüten kişidir

GÖREVLER

 

Basım işiyle uğraşanların işyerlerinde yaptıkları işler 3 aşamada gerçekleşir. Bunlar,

¨      Basım öncesi,

¨      Basım,

¨      Basım sonrası.

Basım öncesinde ve basımda yapılacak iş ve görevler, kullanılacak baskı tekniğine göre de farklılıklar göstermektedir. Bu baskı teknikleri aşağıda açıklanmıştır.

Tipo (Yüksek) Baskı:

Baskı kalıbında görüntüyü yansıtacak yerlerin yüksek, yansıtmayacak yerlerin çukurda olduğu baskı türüdür. Bu teknik, günlük gazetelerden lüks dergi baskılarına, kartvizit ve kitap baskılarına uygulanmaktadır.

Bu baskı tekniği ile çalışanların görevleri:               

¨                                İstenilen işin orijinaline uygun olarak basılması amacıyla planlama yapar, kullanılacak malzemeyi hesaplayarak temin eder,

¨      El veya makine ile harfleri dizer,

¨      Kataloglardan, kullanılacak renkleri belirler. Müşterinin isteğine göre, ana renkleri kullanarak 2-3 karışımlı boyayı hazırlayabilir.  

¨                                    İşin baskıya hazır hale gelmesi için, bakır, alüminyum veya plastik kalıpları yani klişeleri kullanarak basım kalıbını hazırlar,

¨               Kalıbı çembere uygun şekilde  yerleştirir,

¨      Kalıpları otomatik olarak seçer ve satır halinde dizen bir makineyi çalıştırır ve baskıya geçer,

¨      Basılı ürünü makineden çıkarır ve istiflenmesini sağlar,

¨      Ürünün müşterinin isteğine ve orijinaline uygunluğunu kontrol eder.

Ofset (Düz) Baskı: Bu baskı kalıpları, görüntü bölgeleri mürekkebi kabul edecek, görüntü olmayan bölgeler reddedecek şekilde hazırlanır ve sistemde tüm çalışma fotoğrafçılık esasına göre yürütülür. Bu teknik son yıllarda hızla gelişmiş olup, az zamanda çok baskı yapılabildiğinden ticari amaçlı ambalaj kağıdı, etiket, broşür, kartpostal, dergi, kitap, harita vb. basımı ile gazetelerin magazin eklerinin  basımında kullanılmaktadır.

 

Bu baskı tekniği ile çalışanların görevleri:

¨                         Basım işi için malzeme hesabı yapar ve malzemeyi temin eder,     

¨      Negatif film rötuşlarını yapar ve temizler,                         

¨                                                                                                                                                   Orijinaline göre filmin montajını yapar, yapılan işlerin kalıbını çeker,

¨      Baskıda kullanacağı uygun mürekkebi hazırlar,

¨       Mürekkep alıcı ve mürekkep verici merdaneleri ayarlar,

¨       Ofset kauçuğunu hazırlar (kesilmesi, delinmesi, bilenmesi)

¨      Baskı plakasını makinaya  yerleştirerek, reprodüksiyon atölyesinden gelen filmin istenilen malzeme üzerine tek renkli veya çok renkli baskısını yapar.

Gravür (Çukur) askı: Tipo baskının aksine, kalıpta görüntüyü yansıtacak (basacak) yerlerin çukurda, yansıtmayacak yerlerin yüksekte olduğu baskı tekniğidir. Bu baskı kalıplarının hazırlanması diğerlerine göre zor ve pahalıdır. Bu teknik yüksek kalite aranan renkli baskılarda, örneğin ambalaj kağıdı, duvar kağıdı, muşamba basımı, pul basımı gibi işlerde kullanılır.

 

Bu bölümde çalışanların görevleri:

Özel bir kağıdın üzerini ışığa duyarlı bir emülsiyon ile kaplar,

Kuruduktan sonra basılması istenen desenin filmini yerleştirir,

Basılması istenmeyen kısımları aside  dayanıklı bir madde ile kaplar,

Kalıba asidi yedirerek çukurcuklar oluşturur, buraların mürekkep ile dolmasını sağlayarak baskıya geçer.

Serigrafi (Elek) Baskı:Bu baskı tekniği paslanmaz çelik ve bronz gibi kalıpların kullanıldığı bir ‘şablon’ baskı türüdür. Bununla cam, tahta, plastik vb. malzemeler üzerine baskı yapılabilir. Özellikle reklamcılık sektöründe çok kullanılır.

 

Bu bölümde çalışanların görevleri:

Baskı filmini çeker,kalıbını hazırlar, 

Uygun boyayı seçer,

Şablonun üzerine mürekkep koyar,altına baskı malzemesini de koyarak baskının gerçekleşmesini ve kurutma tezgahlarında kurumasını sağlar,

Ürün üzerinde gerekli incelemeyi yaparak kontrol eder.

Ayrıca son yıllarda ambalajlama ve etiket baskı alanında kullanımı yaygınlaşan Flekso ve Letterpress baskı teknikleri ile bilgisayar ortamından doğrudan baskı yapma olanağı sağlayan Dijital baskı tekniği kullanılmaktadır.

Dijital baskı tekniği, dijital ortamdan doğrudan baskı sağlaması bakımından film pozlama, film banyo, elle montaj, manuel kalıp pozlama ve kalıp banyo gibi ara işlemlerin tümünü ortadan kaldırmaktadır.

Ayrıca çok yönlü olarak bazı baskı tekniklerinin hizmetine sunulan CTP yani “Computer To Plate”, Türkçe versiyonu ile “Bilgisayardan Kalıba Pozlama” tekniği ile de bugün baskı öncesi aşamada dijital makinelerde sağlanan tasarrufa ve çabukluğa yönelik film, renk ayrımı ve montaj gibi işlemlerin tümü, dijital baskı tekniğinde olduğu gibi yakın bir gelecekte çoğu işletmede ortadan kalkacaktır.

Basım sonrası yapılan işler:

Baskıdan çıkan yarı mamullerin kırma-katlama,harmanlama(sıraya koyma) kesme,ciltleme  ve dağıtımdır. Bunun için: 

 

Forma halinde basılan yarı işlenmiş ürünlerin kırım makinesinde kırma-katlama işini yapar veya başka matbaada kırılmasını sağlar,       

Harmanlama işini yapar veya başka matbaada yaptırır,

Karton kapaklı veya cilt kapaklı olmasına göre dikiş işlemini yaptırır,

Matbaa bıçağıyla ebatlarına uygun olarak keser yada kestirir ve ürünü       kullanılacak şekle getirir.       

KULLANILAN ALET VE MALZEMELER

                      

Harf kasaları, harfler ve harf karakterleri,    

Klişeler ve klişe altlıkları,

Numaratör, çeşitli gramajda kağıt, karton, mukavva, karbon kağıdı, cam, boya, mürekkep vb. ile cilt bezi ve sicim,

Takatuka, çeşitli boyda tornavida, metal ve lastik takozlu çekiçler, keskiler, düz ağızlı zımbalar, makas, çift, espas ve kumpaslar,

El mikrometresi (kalınlık ölçmek için)

Tel dikiş (zımba), iplik dikiş makinesi ve kırma makinesi,

Işıklı masa,     

Mikro kamera, film kesme makinesi ,           

Otomatik banyo makinesi,

Dizgi makinesi ve ofset baskı makinesi,       

Pres makinesi ve vakumlu seriğraf baskı tezgahı ,

Bilgisayar,

Tutkal, benzin vb. ile asit içerikli bazı kimyasallar.  

MESLEĞİN GEREKTİRDİĞİ ÖZELLİKLER

Matbaa Teknikeri/Tasarım ve Basım-Yayımcılık teknikeri olmak isteyenlerin;

Basım işlerine ilgi duyan ve estetik görüşe sahip,

El, göz ve parmaklarını eşgüdümlü kullanabilen,

Renkler, çizgiler ve şekiller arasındaki ilişkileri  algılayabilen,

Ayrıntıları algılayabilen,        

Mekanik yeteneğe sahip,

Dikkatli, titiz,

Bir işi planlayabilme ve uygulamaya koyabilme özelliğine sahip kimseler olmaları gerekir.          

 

ÇALIŞMA ORTAMI VE KOŞULLARI

 

Çalışma ortamı; işyerinin sektörüne ve büyüklüğüne göre farklılıklar göstermekle birlikte, Matbaa Teknikeri/Tasarım ve Basım-Yayımcılık teknikeri genellikle basım işlerinin yapıldığı bölümlerde çalışırlar. Özellikle kamuya ait matbaa ve basımevlerinde ise sipariş kaydı, evrak izlenmesi ,           yazışmalar, ortalama maliyet hesabı ve ürün teslimi gibi işlerin  yapıldığı büro ortamlarında da çalışabilmektedirler. Banyohane ve basımhanede; ortam kapalı, gürültülü nemli ve rahatsız edici şekilde kokuludur (makine dairesinin  bulunduğu yer). Ürünün basılabilmesi için hazırlık ve basım aşamalarında sürekli kullanılan mürekkep, boya, benzin, yağ ve asit içerikli kimyasal maddeler  makinelerin keskin bir koku yaymasına neden olmaktadır. Bu meslekte (büro dışında)çoğunlukla ayakta çalışılmaktadır. Hem insanlarla  (malzeme satıcıları, müşteriler, diğer çalışanlar vb.) hem makinelerle çalışma söz konusudur. Birinci derecede, verilerle çalışılmaktadır.    

ÇALIŞMA ALANLARI VE İŞ BULMA OLANAKLARI

Matbaa teknikerleri/Tasarım ve Basım-Yayımcılık Teknikerleri, her türlü basım ve çoğaltma işleminin yapıldığı  özel ve kamu işyerlerinde çalışabilirler. Bunlar; kitap, dergi, afiş, broşür, tanıtım yayınları  basan  özel  matbaalar  olabileceği gibi, pul, banknot  vb.nin basıldığı  kamuya  ait   matbaa  veya  basımevleri  olabilir.  Basımevleri matbaalara  nazaran çok daha büyük ölçekli işyerleri olup daha teknolojik makinelerle   çalışılmaktadır. Her geçen  gün  bilgisayarlı  ve     otomatik makinelerin   kullanımının artmasıyla bu alanda çalıştırılacak işgücünün niteliği de  önem kazanmaya başlamıştır. Çünkü, bir çalışan 2-3 otomatik makineyi kullanarak sayfalarca basım yapabilmektedir.

Matbaa teknikerleri/Tasarım ve Basım-Yayımcılık Teknikerleri bağımsız işyeri açabilme olanakları da vardır. bunun için bilgisayarlı dizgi makinesi, ofset baskı makinesi, kalıp çekme makinesi, ışıklı masa ve bazı araç-gerecin mutlaka edinilmesi gerekmektedir. Bunlar basım için şart makine ve aletler olup, basım sonrası işlemler de yapılacaksa o tür makinelerin da satın alınması sözkonusudur.     Maliyeti yüksek sayılabilecek bu makinelere finansal kiralama (Leasing) yoluyla sahip olunmaktadır.

MESLEK EĞİTİMİNİN VERİLDİĞİ YERLER

Mesleki eğitim üniversitelere bağlı Meslek Yüksek  Okullarının      “Matbaacılık” ve “Tasarım ve Basım-Yayımcılık” programlarında verilmektedir.

 
MESLEK EĞİTİMİNE GİRİŞ KOŞULLARI

                           

Meslek liselerinin Baskı (Ofset Baskı-Tipo Baskı), Cilt ve Serigrafi, Dizgi, Fotoğraf ve Klişe, Fotoğrafçılık, Grafik ve Fotoğraf/Fotoğraf ve Grafik, Grafik/Grafik Sanatlar, Grafik Tasarım, Klasik Ciltçilik, Matbaa Matbaacılık, Ofset Baskı, Ofset Baskı Serigrafi, Reprodüksiyon ve Klişe, Tasarım ve Teknolojisi/Tasarım Teknolojisi, Tipo Baskı, Tipo Baskı Serigrafi, Resim(Anadolu Kız Meslek Lisesi/Kız Meslek Lisesi), Sanat ve Tasarım, Tasarım Teknolojisi/Tasarım ve Teknolojisi, Uygulamalı Resim (Anadolu Kız Meslek Lisesi/Kız Meslek Lisesi), Ciltleme ve Serigrafi bölümlerinden mezun olanlar “Matbaacılık” ve “Tasarım ve Basım-Yayımcılık” ön lisans programlarına sınavsız geçiş için başvurabilirler. Gereken koşullara sahip oldukları takdirde yerleştirilebilirler.

Meslek liselerinin sınavsız geçiş için belirlenen bölümleri dışındaki bölümlerden ya da liselerden mezun olanlar/olacaklar ise sınavsız yerleştirme sonunda kontenjan kalırsa ek yerleştirme ile açık olan programlara isteklerine ve ÖSS puanlarına göre yerleştirilebileceklerdir. Bunun  için bu kişilerin ÖSYM Başkanlığınca yapılan Öğrenci Seçme Sınavına (ÖSS) girmeleri ve yeterli “Eşit Ağırlıklı-1 (EA-1)” puanı almaları gerekir.

 

EĞİTİM SÜRESİ VE İÇERİĞİ

 

Eğitimin süresi 2 yıl olup, teorik ve pratik olarak sürdürülür.  II.yarıyılın sonunda   “Endüstriye Dayalı Öğretim ” adı altında 6 haftalık staj vardır. Eğitim boyunca; Basım ve Basım Tarihi,Temel Fotoğrafçılık, Dizgi Sistemleri, Halkla İlişkiler, Sanat Tarihi, Baskı Makinaları, Daktilo ve Yazışma Teknikleri, Pazarlama ve Reklamcılık, Grafik, Basım Endüstrisinde Bilgisayar, Malzeme Teknolojisi, Basım İle İlgili Mevzuat, Basım Tekniği, Baskı Sonrası İşlemleri (Cilt,Dağıtım vs.), Baskı Endüstrisinde Maliyet Hesapları ve Muhasebe gibi dersler görülür.

MESLEKTE İLERLEME

 

 

Mezunlar, ÖSYM tarafından açılan Dikey Geçiş Sınavı’nda başarılı oldukları takdirde, Basın ve Yayın, Fotoğraf, Fotoğraf ve Grafik Sanatlar, Fotoğraf ve Video, Gazetecilik,Görsel İletişim Tasarımı, Görsel Sanatlar ve Görsel İletişim Tasarımı, Grafik, Grafik Öğretmenliği, Grafik Sanatları, Grafik Tasarım, Grafik Tasarımı, Halkla İlişkiler ve Reklamcılık, İletişim, İletişim Bilimleri, İletişim Sanatları, İletişim Tasarımı, İletişim ve Tasarım,  Matbaa Öğretmenliği, Reklam Tasarımı ve İletişimi, Reklamcılık, Reklamcılık ve Halkla İlişkiler, lisans programlarına dikey geçiş yapabilirler.

Kamuda çalışan matbaa teknikerleri,yükselme sınavlarına girerek şef  yada  yönetimde görev alabilirler. Özel sektörde ise yine ustabaşılık veya vardiya amirliği  gibi idari görevleri yapabilirler.

 

BURS, KREDİ VE ÜCRET DURUMU

Eğitim süresince yani öğrencilik döneminde özel işyerleri ve kamu kuruluşlarınca sağlanan burs ve krediler dışında bir gelir sözkonusu değildir.

Kazanç, çalışılan sektör ve işletmeye göre değişmektedir. Kamu sektöründe  derece, kıdem ve  “teknik hizmetler” sınıfındaki tazminatlara göre ücret alınmaktadır. Bu da asgari ücretin 2 katına yakındır. Özel sektörde ilk işe girişte asgari ücret düzeyinde olan kazanç, 3-6 ay içinde başarı durumuna göre artmaktadır.

Kendi adına işyeri açan matbaa teknikerlerinin gelirleri de işyerinin kapasitesine göre değişmektedir. Son yıllarda eğitime ve tanıtıma verilen önemle birlikte basım-yayım işleri de gelişmiştir. Donanımlı bir matbaada sürekli ve hızlı basım yapılabildiğinden kazanç da diğerlerine göre yüksek olmaktadır.

DAHA AYRINTILI BİLGİ İÇİN BAŞVURULABİLECEK YERLER

İlgili Eğitim Kurumları,

Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü Meslek Bilgi Merkezi,

Bünyesinde Meslek Bilgi  Merkezi bulunan Türkiye İş Kurumu İl ve Şube Müdürlükleri.