Türkiyede madencilik hakkında bilgi ödevi


MADENCİLİK : Türkiye maden yatakları, çeşitlilik ve rezervleri bakımından oldukça zengin bir ülkedir. Maden yatakları açısından birçok madende dünyanın en büyük rezervlerine sahiptir. Krom, mermer, trona ve manyezit gibi rezervlerin yanında dünya bor rezervlerinin üçte ikisi Türkiye’de bulunmaktadır. 

DÜNYA MADENCİLİĞİNDE TÜRKİYE’NİN PAYI

Maden Cinsi Dünya Rezervi Türkiye Rezervi**** Dünyadaki Payı (%) 
Altın

71 000

300

0,42

Antimuan

4 695 000

106 306

2,26

Bakır

610 000 000

2 279 210

0,37

Barit

500 000 000

35 001 304

7

Boksit

28 000 000 000

48 056 250

0,17

Bor*****

420 000 000 

150 000 000

36

Civa

240 000

3 820

1,59

Çinko

330 000 000

2 294 479

0,69

Demir

124 000 000

82 458

0,07

Diatomit

2 000 000**

44 224

2,21

Feldspat

1 250 000*

239 305

23,93

Florit

310 000 

1 523

0,49

Gümüş

420 000 

6 062

1,44

Krom

7 500 000 000

30 370 182

0,4

Kurşun

120 000

860

0,72

Kükürt

3 500 000

200

0,01

Linyit

524 131***

7 965

1,52

Manyezit

3 400 000

50 116

1,47

Manganez

5 000 000

1 576

0,03

Sodyum Sülfat

4 600 000

13 395

0,29

Stronsiyum

12 000 000

210 123

1,75

Talk

1 124 000

479

0,04

Taş Kömürü

519 733***

1 127

0,22

Toryum

1 400 000

912

0,07

Trona

40 000 000

130 658

0,32

Tungsten

3 300 000

36 719

1,11

Kaynak: Mineral Commodity Summaries 1997
*            Mineral Facts of Problems 1995
**          Industrial Minerals, Minerals Year Book çeşitli sayıları
***        WEC Survey Of Energy Resources 1994
****      MTA Genel Müdürlüğü, Maden Etüt ve Arama Dairesi Başkanlığı
*****    Dünya bor rezervleri spekülasyon amacıyla gerçeği yansıtmadığından, kaynak olarak
kullanılan ”Mineral Commodity Summaries1997” de bor rezervlerimizin payı %36 olarak 
görülmektedir. Ancak Dünya bor rezervlerinde Türkiye’nin payının %70 civarında olduğu
sanılmaktadır.

Ülkede madencilik faaliyetlerinin başlangıcı,1810’lu yıllara kadar gitmektedir. Bakır üretimine 1812, kömür üretimine 1849 yılında başlanmıştır. Krom yatakları ise 1848 yılında bulunmuş, bu madenin ileri teknoloji ile değerlendirilmesine 1930 yılında başlanmıştır. Madenciliğin büyük yatırımlar gerektirmesi ve özel sermayenin sınırlı olması sebebiyle, 1933 yılında dönemin Ekonomi Bakanlığı’na bağlı olarak çalışan “Petrol Arama ve İşletme İdaresi” ve “Altın Arama ve İşletme İdaresi” adıyla iki kuruluş meydana getirilmiştir. Bu kuruluşlar yerlerini 1935 yılında kurulan “Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü”ne bırakmışlardır. 

Bir Madenin İşletilebilmesi İçin; Rezervi (miktarı) fazla olmalı. Tenör oranı (yataklarda bulunan filizlerdeki maden oranı) yüksek olmalı. Ulaşım düzgün olmalı. Kolay işletilebilir olmalı. Sermaye ve teknolojik imkan gereklidir.

Taşkömürü: Batı Karadeniz’deki Zonguldak-Ereğli havzasında bol miktarda bulunan taşkömürü, 1937 yılında devletleştirilmiş ve kalori değeri yüksek olduğu için uzun yıllar evlerde yakacak olarak kullanılmıştır. Daha sonra alınan bir kararla sadece sanayide kullanılmaya başlanmıştır. Taşkömürü rezervi 1.1 milyar tondur. Bunun yaklaşık %82’si kok kömürü elde edilebilecek  özelliktedir. Yıllık ortalama 2.5 milyon tondan fazla taşkömürü üretilmektedir. 

Linyit :Türkiye’nin hemen her bölgesinde linyit yataklarına rastlanmaktadır. Bilinen linyit yataklarının en önemlilerini Afşin-Elbistan, Muğla, Soma, Tunçbilek, Seyitömer, Beypazarı ve Sivas havzaları oluşturmaktadır. Ülkenin toplam linyit rezervleri 8.4 milyar tondur.Yıllık linyit üretimi 60-65 milyon ton civarındadır. Ülke linyit rezervleri bakımından dünyada yedinci ve üretim sıralamasında ise altıncı durumdadır. Linyit madenciliğinin ekonomiye katkısı esas itibariyle enerji üretimi alanında olmaktadır.

Petrol : Ham petrol ise Türkiye’de ilk defa 1940 yılında Güneydoğu Anadolu’da Raman Dağı eteklerinde bulunmuştur. Daha sonraki yıllarda yeni petrol kuyuları açılmış ve ham petrol üretimi 1980 yılında 2 milyon 370 bin ton olmuştur. 1991-1993 yılları arasında yıllık bazda 4 milyon metrik tonu geçen ham petrol üretimi, 1998 yılında 3 milyon 224 bin metrik ton olarak gerçekleşmiştir. Ham petrol üretiminde sağlanan artışlar, büyük ölçüde Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı tarafından gerçekleştirilen çalışmaların sonucunda sağlanmıştır. Ayrıca yurtdışında petrol arama ve üretimine yönelik girişimlerde de bulunulmaktadır. Bu kapsamda Mısır ve Kazakistan‘da ortak arama sonucu tespit edilen sahalarda, sınırlı da olsa, petrol üretimi çalışmaları sürdürülmektedir.

Demir Cevheri: Ağır sanayinin en önemli hammaddesi olan demir cevheri, başta İç Anadolu’da Sivas ve Kayseri illeri olmak üzere, ülkenin çeşitli yörelerinde çıkarılmaktadır. Yıllık üretim 6 milyon tonun üzerindedir.

Mermer: 5.2 milyar metreküp mermer rezervine sahip olan ülkede, mermer sektöründe entegre üretim yapan tesislerin artmasıyla işlenmiş mamul üretiminde büyük artışlar sağlanmıştır. Nitekim madencilik sektöründe mermer ve sert taş ihracatı ilk sırayı almaktadır. Ülkenin toplam doğal taş ihracatı ise 1998 yılında 128.52 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.

Krom: 40 milyon ton krom rezervi bulunan ülkede üretilen kromun büyük bir bölümü hammadde, bir miktarı da ferrokrom olarak ihraç edilmektedir. 

Trona:  Dünyanın en büyük ikinci trona yatağı 1979 yılında Ankara Beypazarı’nda tesbit edilmiştir. 240 milyon tonluk bu kaynağın ekonomiye kazandırılması için çalışmalar devam etmektedir.