Türkiyedeki akarsular hakkında bilgi ödevi


TÜRKİYE AKARSULARININ GENEL ÖZELLİKLERİ

1)Yatak eğimleri fazladır. Bunun sonucunda; *Akış hızları fazladır.    *Aşındırıcı etkileri fazladır.   *Enerji potansiyelleri yüksektir.  *Ulaşıma elverişli değillerdir.

2)Rejimleri düzensizdir.

3)Akımları düşüktür. Yağışların az, havzalarının dar olmasından dolayı.

4)Boyları kısadır. Türkiye’nin bir yarım ada olması ve dağların kuzeyde ve güneyde kıyıya paralel olmasıdır.

5)Denge profiline kavuşmamışlardır. Türkiye’nin bugünkü yer şekillerinin yakın bir 

dönemde oluşmuş olmasıdır.

6)Ulaşıma elverişli değildirler. Yatak eğimlerinin fazla , akımlarının düşük , rejimlerinin

 düzensiz olmasından dolayıdır. Üzerinde kısıtlı da olsa ulaşımın tek yapılabildiği 

akarsuyumuz Bartın Çayıdır.

7)Akarsularımızdan daha çok enerji üretiminde, içme ve sulama suyu elde edilmesinde yaralanmaktayız.

 

Fay Kaynağı: Fay hattı boyunca yeryüzüne çıkan kaynaklardır. Halk arasında bu 

kaynaklara ılıca, kaplıca,çermik, içme ve maden suları denilmektedir.

 

Ör: Manisa (Kurşunlu, Urganlı, Alaşehir, Demirci), Denizli (Pamukkale, Karahayıt,

Sarayköy, Buldan), Kütahya (Simav),Balıkesir (Edremit, Gönen), Sivas (Balıklı Çermik) 

gibi merkezlerde vardır. Bu yerlerin ortak özelliği yer yapılarının özelliğidir.

Kolay eriyebilen kayaların (kalker, jips,kayatuzu) kimyasal yolla erimesi ve tekrar 

çökelmesi ile oluşan yer şekilleridir. En fazla Akdeniz Bölgesin’de görülür. Sebebi kalkerli

 arazinin geniş yer tutmasıdır

Kimyasal Aşınım Şekilleri:

1.  Lapya: Kalkerli arazilerde yağmur ve kar sularının kimyasal aşındırması ile oluşan oluk 

şeklindeki yarıntılardır. En fazla Batı Toroslar’da  görülür. Karstik şekillerin en küçüğüdür.  

 

2.  Dolin: Kalkerli arazilerde erime ve çökme sonucu oluşan tava şeklindeki çukurluklardır. 

Lapyaların birleşmesiyle oluşurlar.

3.  Uvala: Dolinlerin birleşmesi ile oluşan daha büyük çukurluklardır.

4.  Polye (gölova): Uvaladan daha büyük karstik erime ve tektonik çöküntü alanlarıdır.

 Ör: Elmalı, Kestel, Tefenni, Gölhisar, Acıpayam, Korkuteli, Muğla Ovaları.

5.  Obruk: Kalkerli arazilerdeki mağara tavanlarının çökmesiyle oluşan derin doğal 

kuyulardır. Ör: Cennet-Cehennem Obrukları (İçel),Kız Ören Obruğu (Konya) .  

 

6.  Düden: Yerüstü sularının yeraltına daldığı veya yer altı sularının yüzeye çıktığı doğal 

kuyulardır. Ör: Düden Suyu’nda olduğu gibi.

7.  Mağara: Kalkerli arazilerde yer altı sularının kimyasal aşındırması ile oluşan 

yeraltındaki boşluklardır. Ör: İnsuyu (Burdur), Karain-Damlataş(Antalya), Narlıkuyu,

Cennet-Cehennem ve Astım Mağaraları (İçel).

8.  Çıkmaz Vadi (Kör vadi): Bu vadilerde akarsu bir mağara veya düdene dalarak kaybolur. 

Yani vadi bir düden veya mağara ile son bulur.

Kimyasal Birikim Şekilleri:

1.  Traverten: Yer altı suları içinde erimiş halde bulunan kalkerin suların yüzeye çıktığı 

yerde çökelmesi ile oluşan yer şekilleridir. Çökelme olabilmesi için su içindeki CO2  

uçması gerekir. Ör: Pamukkale(Denizli).

 

2.  Sarkıt-Dikit-Sütun: Kalkerli arazilerdeki mağara tavanından damlayan yer altı suları 

içindeki erimiş haldeki kalkerin çökelmesi ile oluşur. Çökelme tavanda olursa Sarkıt, 

tabanda olursa Dikit , birleşirlerse Sütun oluşur. Ör: Damlataş mağarasında olduğu gibi