Türkiyedeki yer şekilleri hakkında bilgi ödevi


Kapalı Havza: Sularını denizlere kadar ulaştıramayıp kuruyan veya göle dökülüp kalan

 akarsulardır. Kapalı havzaların oluşmasında; yer şekillerinin oluşumu ve iklim  etkilidir.

Kapalı havzalar genellikle iç kesimlerde, kurak iklim bölgelerinde görülür. Açık havzalar 

ise kıyı kesimlerde ve nemli iklim bölgelerinde görülür.

Türkiye’deki başlıca kapalı havzalar; Van gölü, Tuz gölü, Göller yöresi, Konya ovası, Eber kapalı havzası gibidir.  

Kapalı Havza: Sularını denizlere kadar ulaştıramayıp kuruyan veya göle dökülüp kalan

 akarsulardır. Kapalı havzaların oluşmasında; yer şekillerinin oluşumu ve iklim  etkilidir.

Kapalı havzalar genellikle iç kesimlerde, kurak iklim bölgelerinde görülür. Açık havzalar 

ise kıyı kesimlerde ve nemli iklim bölgelerinde görülür.

Türkiye’deki başlıca kapalı havzalar; Van gölü, Tuz gölü, Göller yöresi, Konya ovası, Eber kapalı havzası gibidir.  

Boğaz (yarma ) vadi: Akarsular tarafından dağların enine yarılması sonucu oluşan ve 

profilleri “u” harfine benzeyen vadilerdir. Türkiye’de en fazla Karadeniz ve Akdeniz

 Bölgelerinde görülür. Kıyı ile iç kesim arasında önemli geçit yollarıdır.

Kanyon Vadi: Oluşumu boğaz vadilere benzer. Fakat kalkerli arazi üzerinde oluştukları için yamaçları basamak basamak düzlüktür. Ör: Göksu vadisi ve Köprülü kanyonu. Dünyanın en 

büyük kanyonu A.B.D’de  Colorado kanyonudur.  

Tabanlı vadi:Akarsu yatak eğiminin az olduğu alanlarda yana aşındırmanın etkisiyle oluşur.

 Ör: Ege Bölgesi akarsu vadilerinde olduğu gibi.   

MENDERES (BÜKLÜM): Akarsu yatak eğiminin az olduğu alanlarda , akarsuyun büklümler yaparak akması sonucu oluşurlar.

Menderesler oluşturan bir akarsuyun özellikleri

  • 1) Yatak eğimi azdır.
  • 2) Akış hızı azdır.
  • 3) Aşındırma gücü azalmıştır.
  • 4) Boyu uzamıştır.
  • 5) Sık sık yatak değiştirir.
  • 6) Hem aşındırma hem de biriktirme yapar.

*Akarsularda menderes olayı en fazla Ege Bölgesinde görülür.

 

PERİBACALARI: Volkanik arazilerde ( kalın tüflü arazilerde) sel aşındırması sonucu oluşur.

 Tüfler içindeki lavlar yüzeyi kaplayarak akan sel sularının aşındırıcı etkisine karşı 

altlarındaki tabakaları korurlar. Zamanla çevresine göre aşınmamış yer şekilleri oluşur. 

Bunlara peribacaları denir.  Ör: Ürgüp, Göreme, Avanos, ıhlara Vadisi çevresinde (Nevşehir)  görülür.

KIRGIBAYIR (Badlands: Kötü arazi): Eğimin fazla , bitki örtüsünün seyrek olduğu milli,

 tüflü arazilerde sel sularının araziyi çok sık bir şekilde yarması ile oluşan yer şekilleridir.

 En fazla İç Anadolu ve G.Doğu Anadolu Bölgelerinde görülür.  

 

PLATO: Akarsular tarafından derince yarılmış yüksek düzlüklere denir. En fazla İç Anadolu Bölgesinde görülür.

İç Anadolu Bölgesi: Haymana, Cihanbeyli, Obruk, Bozok, Uzun yayla.

Akdeniz Bölgesi: Taşeli ve Teke platoları.

G.Doğu Anadolu Bölgesi: G. Antep ve Ş.Urfa platoları

Doğu Anadolu Bölgesi: Erzurum-Kars platoları.

Ege Bölgesi:Bayat (Yazılı kaya ) platosu

 

Delta ovası:Akarsuların denize döküldüğü yerde taşıdığı malzemeleri biriktirmesiyle

 oluşan düzlüklerdir. Ör: Çukurova, Bafra, Çarşamba, Göksu gibi.

Delta ovasının oluşabilmesi için:

  • 1) Döküldüğü deniz sığ olmalı (kıta sahanlığı geniş olmalı) .
  • 2) Kıyı akıntısı olmamalı.
  • 3) Gel-git olayı kuvvetli olmamalı.
  • 4) Bol miktarda alüvyon taşınmalı.
  • *Kuzey batı akarsularının hiç birisi döküldüğü yerde delta ovası oluşturamaz. Sebebi gel-git
  • olayıdır.

*Türkiye’de gel-git olayının etkili olmadığına kıyılarda oluşan delta ovaları delil olarak gösterilebilir.